Candlestick-patronen: formaties en wat ze betekenen

Mummpatronen zijn herkenbare reeksen candlesticks die de openings-, slot-, hoogste en laagste koers van een activum in één tijdsperiode in één enkele balk combineren. Ze kunnen uit één enkele candle bestaan, of uit twee of drie candles; elk patroon vertelt hoe de strijd tussen kopers en verkopers in die periode eindigde.

Deze gids introduceert patronen van één candle, twee candles en drie candles met originele diagrammen; hij legt uit in welke trendcontext elk patroon betekenis krijgt, wat bevestiging betekent en waar patronen tekortschieten. Geen enkel onderdeel hier bevat beleggingsadvies; het doel is om de vorm die op de grafiek te zien is correct te lezen.

Anatomie van de candlestickgrafiek: wat laat een candle zien?

Een candlestickgrafiek is een koersgrafiek die per tijdsperiode de openings-, slot-, hoogste en laagste koers in één vorm weergeeft. Het lichaam toont de afstand tussen opening en slot, en de dunne schaduwen die buiten het lichaam uitsteken geven de uiterste koersen in die periode weer. Als het slot hoger ligt dan de opening, vormt zich een stijgende candle; ligt het lager, dan vormt zich een dalende candle.

De lengte van het lichaam en die van de schaduwen worden samen gelezen. Een lang lichaam wijst op een sterke beweging in één richting van opening tot slot; een kort lichaam met lange schaduwen laat zien dat de koers beide kanten op is gezwaaid en dicht bij het beginpunt is gesloten. De periode die een candle bestrijkt hangt af van de grafiekinstelling: op een daggrafiek staat één candle voor één sessie, op een uurgrafiek voor één uur. Eenzelfde patroon vertelt op verschillende tijdsintervallen over een ander evenement.

Waarom draagt een candlestickgrafiek meer informatie dan een lijngrafiek?

Een lijngrafiek verbindt alleen de slotkoersen; een candlestickgrafiek toont daarentegen voor elke periode vier koersen tegelijk. Zo kun je in één oogopslag zien vanaf welk niveau de koers begon, hoe hoog en hoe laag hij ging en waar hij sloot. Die details, die in een lijngrafiek volledig verdwijnen, vormen de basis van patronen.

Een voorbeeld maakt het verschil duidelijk: een activum dat overdag scherp daalt en tegen het slot herstelt, laat in een lijngrafiek bijna een horizontaal punt achter. Op dezelfde dag verschijnt het in een candlestickgrafiek als een candle met een klein lichaam en een zeer lange onderste schaduw. Dat is precies wat patronen zeggen: waar kopers en verkopers onderweg naar het slot ingrepen.

Enkelvoudige candlestickpatronen: wat zijn dat?

Enkelvoudige patronen zijn vormen die uitsluitend worden afgelezen uit de verhoudingen tussen lichaam en schaduw van 1 candle. Doji en zijn varianten, hamer, omgekeerde hamer, hanging man, shooting star, marubozu en top behoren tot deze groep. Bepalend zijn steeds drie maten: de lengte van het lichaam, de positie van het lichaam binnen de candle en de verhouding van de schaduwen tot het lichaam.

Wat is een doji?

Een doji is een candle waarbij de openings- en slotkoers gelijk of zeer dicht bij elkaar liggen, waardoor het lichaam bijna tot een lijn is teruggebracht. Kopers en verkopers hebben gedurende de periode geen overwicht kunnen krijgen; de prijs is teruggekeerd naar waar hij begon. Een doji geeft op zichzelf geen richting aan; de betekenis komt uit de lengte van de schaduwen en de trend waarin hij ontstaat.

Welke soorten doji zijn er?

Doji-soorten worden onderscheiden naar de verdeling van de schaduwen. Bij een standaarddoji staat het lichaam in het midden en zijn er aan beide kanten schaduwen van vergelijkbare lengte. Bij een long-legged doji zijn beide schaduwen duidelijk lang. Bij een dragonfly doji zit het lichaam helemaal bovenaan en is er alleen een onderste schaduw; bij een gravestone doji zit het lichaam helemaal onderaan en is er alleen een bovenste schaduw.

Wat is een long-legged doji?

Een long-legged doji is een doji waarbij de openings- en slotkoers samenkomen in een punt dicht bij het midden van het lichaam en zowel boven als onder lange schaduwen uitsteken. Wanneer opening en slot precies in het midden samenvallen, wordt deze vorm in de literatuur van Nison ook rickshaw man genoemd. De prijs is gedurende de periode in beide richtingen binnen een brede bandbreedte bewogen, maar is bij het slot teruggekeerd naar het openingsniveau. Dit is de dojivorm waarin de aarzeling het duidelijkst zichtbaar is.

Wat is een libelle (dragonfly) doji?

Een libelle doji is een doji waarbij de opening en sluiting samenkomen op het hoogste punt van de periode, er een lange onderste schaduw (lont) naar beneden uitsteekt vanaf het lichaam, en er geen bovenste schaduw aanwezig is. De prijs is tijdens de periode duidelijk gedaald, maar deze volledige daling is vervolgens ongedaan gemaakt door een slot op het hoogste gebied.

Wat is een grafsteen (gravestone) doji?

Een grafsteen doji is een doji waarbij de opening en sluiting samenkomen op het laagste punt van de periode, er een lange bovenste schaduw (lont) naar boven uitsteekt vanaf het lichaam, en er geen onderste schaduw aanwezig is. De prijs is tijdens de periode duidelijk gestegen, maar deze volledige stijging is vervolgens volledig teruggegeven, resulterend in een slot op het laagste gebied.

Wat is een hamerformatie (hammer)?

Een hamer is een enkele kaarsformatie met een klein lichaam dat zich in het bovenste deel van de kaars bevindt, zonder of met een zeer korte bovenste schaduw; het is gebruikelijk dat de onderste schaduw minstens 2 keer zo lang is als het lichaam, Nison beschrijft een bereik van 2-3 keer. Het wordt gezocht aan de bodem van een dalende trend. De prijs is hard verkocht, maar is vervolgens tegen de sluiting grotendeels teruggekocht.

De kleur van het lichaam maakt geen deel uit van de definitie van de hamer; het bepalende kenmerk is de verhouding tussen het lichaam en de onderste schaduw. Zowel de naam als de betekenis van de formatie hangt af van de trend waarin deze voorkomt: dezelfde vorm wordt, wanneer deze aan de top van een stijgende trend verschijnt, niet langer een hamer maar een 'gehangene' (hanging man) genoemd.

Wat is een omgekeerde hamerformatie (inverted hammer)?

De omgekeerde hamer is een enkele kaarsformatie met een kleine romp die zich aan de onderkant bevindt, zonder onderste schaduw of een zeer korte; het is gebruikelijk dat de bovenste schaduw minstens 2 keer zo lang is als de romp, terwijl Nison een bereik van 2-3 keer beschrijft. Hij wordt gezocht aan het einde van een neerwaartse trend. De prijs is gedurende de periode omhoog gedreven, maar de slotkoers ligt dicht bij de openingskoers.

Wat is een hangende man?

Een hangende man heeft exact dezelfde vorm als een hamer, d.w.z. een kleine romp bovenaan en een onderste schaduw die minstens 2 keer zo lang is als de romp. Het verschil zit alleen in de positie: hij vormt zich aan de top van een opwaartse trend. Hij toont aan dat er tijdens een stijgende markt gedurende de dag aanzienlijke verkoopdruk is geweest.

Wat is een vallende ster?

Een vallende ster heeft dezelfde vorm als een omgekeerde hamer, met een kleine romp onderaan en een bovenste schaduw die minstens 2 keer zo lang is als de romp. Het enige verschil met de omgekeerde hamer is dat hij zich vormt aan de top van een opwaartse trend. De prijs is omhoog gedreven, maar het grootste deel van de winst is tegen de sluiting weer verloren gegaan.

Wat is een marubozu?

Een marubozu is een kaars zonder schaduwen, waarvan de romp het volledige handelsbereik van de periode beslaat. Bij een opwaartse marubozu is de opening de laagste en de sluiting de hoogste prijs; bij een neerwaartse marubozu geldt het omgekeerde. Het betekent dat de prijs zich van opening tot sluiting in één richting heeft bewogen en dat er geen terugtrekking aan de uiteinden heeft plaatsgevonden.

Wat is een draaitol (spinning top)?

Topaç is een kaars waarvan het kenmerkende kenmerk een kleine body is; aan beide kanten van de body zijn wickes aanwezig, maar die hoeven niet langer te zijn dan de body. Het verschil met een doji is dat de opening en slotkoers niet exact samenvallen, maar een zichtbaar doch smal verschil ertussen laten. Het laat zien dat de prijs in beide richtingen bewoog en sloot zonder een duidelijke voorsprong op te bouwen.

Wat zijn twee-kaars candlestickpatronen?

Twee-kaarsformaties worden afgelezen uit de onderlinge positie van de bodies van 2 opeenvolgende candles. Bullish engulfing, bearish engulfing, piercing line, dark cloud cover, zwangerschapsformaat en pincet behoren tot deze groep. Bepalend is dat de tweede candle de body van de eerste candle bedekt, erin blijft of de body in bepaalde mate terugneemt.

Wat is het bullish engulfing-patroon?

Bullish engulfing is een twee-kaarsformatie die volgt op een dalende trend en waarbij de groene body van de tweede candle de rode body van de eerste candle volledig bedekt. De opening van de tweede candle ligt onder de slotkoers van de eerste candle, terwijl de slotkoers erboven ligt. Het toont aan dat de richting in korte tijd is omgekeerd.

Wat is het bearish engulfing-patroon?

Bearish engulfing is een twee-kaarsformatie die volgt op een stijgende trend en waarbij de rode body van de tweede candle de groene body van de eerste candle volledig bedekt. De dekkingsvoorwaarde geldt voor de bodies; dat ook de wicks worden meegenomen is niet vereist in de klassieke definitie. Het laat zien dat de kopers hun overwicht in één periode hebben overgedragen aan de verkopers.

Wat is het piercing line-patroon?

Delici formatie, gezocht aan de bodem van een dalende trend, is een tweekandelformatie waarvan de eerste kaars een lange rode body heeft en de tweede kaars groen is. De tweede kaars opent, in de klassieke definitie, onder het laagste punt van de eerste kaars, maar sluit boven het midden van de body van de eerste kaars en onder de openingskoers.

Wat is een donkere wolkendeken?

De donkere wolkendeken is een tweekandelformatie die wordt gezocht aan de top van een stijgende trend, waarvan de eerste kaars een lange groene body heeft en de tweede kaars rood is. De tweede kaars opent, in de klassieke definitie, boven het hoogste punt van de eerste kaars, maar sluit onder het midden van de body van de eerste kaars. Dit is de tegenhanger aan de top van de delici formatie.

De klassieke definitie van deze twee formaties vereist dat de tweede kaars opent voorbij het uiterste punt van de vorige kaars. Sommige bronnen versoepelen deze voorwaarde en vinden een opening voorbij de vorige slotkoers voldoende. Omdat op continu verhandelde markten het ontstaan van gaps moeilijk is, komt de strikte definitie op markten die 24 uur open zijn, zoals forex, zelden exact voor.

Wat is de harami-formatie?

De harami-formatie is een tweekandelformatie waarbij de kleine body van de tweede kaars volledig binnen de grote body van de eerste kaars blijft. Het is het tegenovergestelde van de engulfing-formatie: daar bedekt de tweede kaars de eerste, hier past zij in de eerste. Het is een rustpatroon dat aangeeft dat na een sterke beweging het momentum afneemt.

Wat is een harami cross?

De harami cross is de specifieke vorm van de harami-formatie waarbij de tweede kaars een doji is. In plaats van een kaars met een kleine body komt er een doji, waarin opening en sluiting samenvallen, en die doji blijft opnieuw binnen de body van de eerste kaars. Er ontstaat een beeld van aarzeling waarin de pauze duidelijker is.

Wat zijn een tweezer top en een tweezer bottom?

Een tweezer top ontstaat wanneer 2 opeenvolgende kaarsen vrijwel dezelfde top maken; een tweezer bottom ontstaat wanneer diezelfde 2 kaarsen vrijwel dezelfde bodem maken. Omdat het patroon laat zien dat de koers tweemaal vanaf hetzelfde niveau is gedraaid, hangt het direct samen met de analyse van steun en weerstand.

Wat zijn candlestickpatronen van drie kaarsen?

Patronen van drie kaarsen zijn formaties die door 3 opeenvolgende kaarsen samen worden gevormd. De morgenster, de avondster, drie witte soldaten, drie zwarte kraaien, three inside en three outside horen tot deze groep. De derde kaars weegt vaak apart, omdat dat de kaars is die het verhaal van de eerste 2 kaarsen bevestigt of onderuithaalt.

Wat is het morgensterpatroon?

De morgenster is een patroon van drie kaarsen dat wordt gezocht op de bodem van een dalende trend. De eerste kaars heeft een lang lichaam en is rood. De tweede kaars heeft een klein lichaam en vormt zich onder de slotkoers van de eerste kaars. De derde kaars is groen en de slotkoers ervan komt terug in het lichaam van de eerste kaars, tot boven het midden van dat lichaam.

Wat is het avondsterpatroon?

De avondster is een patroon van drie kaarsen dat wordt gezocht op de top van een stijgende trend. De eerste kaars heeft een lang lichaam en is groen. De tweede kaars heeft een klein lichaam en vormt zich boven de slotkoers van de eerste kaars. De derde kaars is rood en de slotkoers ervan zakt onder het midden van het lichaam van de eerste kaars. Het is het spiegelbeeld van de morgenster.

Wat is drie witte soldaten?

Drie witte soldaten is een formatie die bestaat uit 3 opeenvolgende groene kaarsen met een lange body. Elke kaars opent binnen de body van de vorige en sluit hoger dan die. De wicks zijn kort, wat betekent dat de slotkoersen dicht bij het hoogste niveau van de periode liggen en dat de koopdruk 3 perioden onafgebroken aanhoudt.

Wat is drie zwarte kraaien?

Drie zwarte kraaien is een formatie die bestaat uit 3 opeenvolgende rode kaarsen met een lange body. Elke kaars opent binnen de body van de vorige en sluit lager dan die. Korte wicks geven aan dat de slotkoersen dicht bij het laagste niveau van de periode liggen en dat de verkoopdruk onafgebroken aanhoudt.

Wat is drie naar binnen en drie naar buiten?

Drie naar binnen is de met een derde kaars bevestigde versie van de zwangerschapspatroon; drie naar buiten is de met een derde kaars bevestigde versie van het verslindende patroon. In beide opstellingen sluit de derde kaars in de richting die door de eerste 2 kaarsen wordt aangegeven, waarmee de formatie wordt voltooid. Daarom zijn dit voorbeelden waarin het idee van bevestiging in de patroonnaam is verankerd.

Waarom krijgt dezelfde vorm aan de top en aan de bodem van een trend een andere naam?

Bij candlestickpatronen is de vorm alleen niet voldoende; waar het patroon binnen de trend ontstaat, verandert de naam en de interpretatie. Een kaars met een kleine body en een lange onderste wick heet aan de bodem van een dalende trend een hamer, en aan de top van een stijgende trend een hangende man. Diezelfde onderscheid geldt ook tussen de omgekeerde hamer en de vallende ster.

De reden hiervoor is dat het verhaal dat de formatie vertelt, verandert met de context. Een lange onderste lont zegt dat de prijs gedurende de periode is verkocht en daarna weer is teruggekocht. Dit gedrag wijst erop dat verkopers in een markt die al lange tijd daalt vermoeid raken, terwijl in een markt die al lange tijd stijgt voor het eerst serieuze verkoop opduikt. Daarom wordt vóór het zoeken naar de formatie eerst de trend bepaald: wordt eerst de vraag beantwoord of het een stierenmarkt of een berenmarkt is.

Wat betekent bevestiging in candlestickpatronen?

Bevestiging is dat de richting die een formatie aangeeft, wordt ondersteund door gegevens buiten de formatie zelf. Er zijn 3 meest gebruikte bronnen van bevestiging: de kaars na de formatie sluit in dezelfde richting, het handelsvolume neemt op de formatiekaars duidelijk toe en de formatie ontstaat op een technisch betekenisvol niveau. Een patroon dat zonder bevestiging wordt gelezen, steunt op slechts één vorm.

De slotkoers van de volgende kaars is de meest directe bevestiging: een kaars na de hamer die hoger sluit, laat zien dat de door de formatie geschetste omkeer doorzet. Volume toont de deelname achter de beweging; een formatie in een dun verhandeld actief kan door de lage liquiditeit misleidend zijn. Bevestiging op niveau betekent dat de formatie ontstaat in een gebied van steun en weerstand, op een eerder dieptepunt of hoogtepunt, of boven een voortschrijdend gemiddelde.

Een ander hulpmiddel dat vaak voor bevestiging wordt gebruikt, zijn momentumindicatoren. Als bijvoorbeeld een divergentie tussen de prijs en een indicator zoals RSI dezelfde kant op wijst als het verlies aan momentum dat de formatie aangeeft, wordt de interpretatie sterker. Bevestiging schept nooit zekerheid; zij vermindert alleen de kwetsbaarheid van een interpretatie die op één enkele vorm berust.

Wat zijn de meest gemaakte fouten bij candlestickpatronen?

De meest gemaakte fout is de formatie los van de trendcontext lezen. Dit wordt gevolgd door 4 fouten: elke kleine candle met een kleine body als patroon zien, ruis op zeer korte tijdseenheden als een formatie interpreteren, de formatie definiëren voordat de slotkoers is bevestigd, en verwachtingen vormen op basis van niet-geverifieerde succespercentages die op internet circuleren.

Zonder dat de candle sluit, is er geen formatie. Een candle die overdag op een hamer lijkt, kan tot aan de slotkoers uitgroeien tot een heel andere vorm doordat de body groter wordt. Evenzo is de definitie van een formatie structureel: bij een hamer moet de onderste lont minstens 2 keer zo lang zijn als de body; een candle die niet aan die verhouding voldoet, als hamer zien betekent niet de formatie lezen, maar uw eigen verwachting.

Doorgelichte statistieken vormen een apart probleem. Een percentage dat online circuleert over het succespercentage van candlestickpatronen heeft geen betekenis als niet wordt vermeld in welke markt, op welke periode, met welke definitie, op hoeveel observaties en met welke uitstapregel het is gemeten. Hetzelfde patroon gedraagt zich anders in een ander activum, op een andere periode en in een andere volatiliteitsomgeving; één enkel percentage kan al deze variabelen niet vertegenwoordigen.

Wat zijn de grenzen van candlestickpatronen?

Candlestickpatronen beschrijven historische koersbewegingen; ze geven geen garantie over de toekomst. Hun grenzen kunnen in drie punten worden samengevat: het patroon kijkt alleen naar koersgegevens en ziet geen factoren zoals nieuws, kwartaalcijfers of rentebesluiten; definities kunnen per bron verschillen; patronen die een gap vereisen, ontstaan niet in elke markt even vaak.

Het gapbegrip is daarbij bijzonder belangrijk. De klassieke definitie van de morgenster en de avondster vereist dat de stercandlestick door een gap van de vorige candlestick wordt gescheiden; dit gap wordt gezocht tussen de bodies, terwijl de schaduwen elkaar kunnen overlappen. Op aandelenmarkten komen gaps tussen sessies vaak voor, terwijl deze voorwaarde op continu verhandelde markten vaak niet ontstaat. Dit verschil tussen sessiemarkten zoals VİOP en de aandelenmarkt enerzijds en doorlopende markten anderzijds verandert hoe vaak hetzelfde patroon voorkomt.

Candlestickgrafieken zijn een Japanse vorm van koersweergave en werden op westerse markten populair met het in 1991 verschenen boek Japanese Candlestick Charting Techniques van Steve Nison. Veel van de huidige patroonnamen zijn op deze traditie gebaseerd; maar dat een definitie oud en ingeburgerd is, betekent op zichzelf niet dat zij een meetbaar voordeel biedt.

Deze inhoud is bedoeld voor educatieve doeleinden en is geen beleggingsadvies. Patronen zeggen niet of een activum gekocht of verkocht moet worden; ze beschrijven alleen hoe de koers zich in een bepaalde periode heeft gedragen.

Veelgestelde vragen

De meest gestelde vragen over candlestickpatronen draaien om drie onderwerpen: hoe betrouwbaar de patronen zijn, hoe vergelijkbare vormen van elkaar te onderscheiden zijn en op welke tijdsperiode je moet letten. De onderstaande 7 koppen beantwoorden deze vragen, zonder te verwijzen naar niet-verifieerbare succespercentages, uitsluitend op basis van de structurele definities van de patronen.

Werken candlestickpatronen echt?

Candlestickpatronen zijn beschrijvende hulpmiddelen om koersbewegingen te lezen; ze garanderen op zichzelf geen uitkomst. Hoe betekenisvol een patroon is, hangt af van de trend waarin het ontstaat, de periode, het volume en het niveau. Daarom worden patronen meestal niet op zichzelf, maar samen met bevestiging beoordeeld.

Wat is het meest betrouwbare candlestickpatroon?

Er bestaat geen bronbaar, universeel geldig betrouwbaarheidsklassement. Succespercentages die online circuleren vermelden meestal niet op welke markt en met welke definitie ze zijn gemeten. Het verschil tussen patronen is niet een betrouwbaarheidspercentage, maar uit hoeveel candles ze bestaan en hoe strikte structurele voorwaarden ze stellen.

Wat betekent een doji-candle?

Een doji geeft een periode aan waarin de openings- en slotkoers gelijk of bijna gelijk zijn en kopers en verkopers daardoor in evenwicht zijn. Hij geeft op zichzelf geen richting aan. De betekenis hangt af van de lengte van de schaduwen en van de vraag of de doji binnen een trend of in een zijwaartse zone ontstaat.

Wat is het verschil tussen een hamer en een hanging man?

Qua vorm is er geen verschil: bij beide staat een kleine body bovenaan en is de onderste schaduw minstens 2 keer zo lang als de body. Het enige verschil is de positie. Ontstaat dezelfde vorm aan de bodem van een dalende trend, dan heet het een hamer; ontstaat hij aan de top van een stijgende trend, dan heet het een hanging man, en het verhaal dat hij vertelt verandert daarmee mee.

Wat is het verschil tussen een omgekeerde hamer en een vallende ster?

Beide patronen hebben een kleine body en een lange bovenste lont; de body bevindt zich in het onderste deel van de candle en hun vorm is exact hetzelfde. De omgekeerde hamer ontstaat aan de bodem van een dalende trend, terwijl de vallende ster ontstaat aan de top van een stijgende trend. Niet de candle zelf bepaalt de naam van het patroon, maar de richting van de prijsbeweging ervoor.

Wat is het verschil tussen een bullish engulfing en een harami?

Beide bestaan uit 2 candles, maar de positie van de bodies ten opzichte van elkaar is omgekeerd. Bij een bullish engulfing bedekt de body van de tweede candle de body van de eerste candle volledig. Bij een harami blijft de body van de tweede candle binnen de body van de eerste candle. De ene beschrijft een trendomslag, de andere een pauze in de beweging.

In welk tijdsbestek worden candlestickpatronen bekeken?

Patronen kunnen in elk tijdsbestek ontstaan, maar de schaal van wat ze beschrijven verschilt per tijdsbestek. Een hamer op een maandgrafiek en een hamer op een 5-minutengrafiek beschrijven niet hetzelfde soort gebeurtenis. Omdat de ruis op korte tijdsbestekken toeneemt, verschijnen patroonachtige vormen daar veel vaker.