Wat is een indexfonds en ETF? Passief beleggen uitgelegd

Veel beleggers horen de termen indexfonds en ETF (Exchange Traded Fund) door elkaar gebruiken, maar vragen zich af wat ze precies inhouden. In de kern zijn het beleggingsinstrumenten die een mandje effecten houden en als doel hebben een bepaalde marktindex te volgen. Denk aan de AEX-index, de S&P 500 of de MSCI World. In plaats van te proberen de markt te verslaan, omarmen deze producten het rendement van de markt zelf. Dit principe staat bekend als passief beleggen. Voor particuliere beleggers in Nederland, die via Euronext Amsterdam eenvoudig toegang hebben tot een breed scala aan ETF's, is het een laagdrempelige manier om gespreid te beleggen.

De populariteit van indexfondsen en ETF's is de afgelopen decennia sterk gegroeid. Dit komt mede door de opkomst van de efficiënte-markthypothese, die stelt dat alle beschikbare informatie al in de koersen is verwerkt. Het consequent verslaan van de markt is daardoor voor de meeste professionele beheerders een lastige opgave. Passieve producten spelen hierop in door eenvoudigweg het marktrendement te repliceren, wat vaak leidt tot lagere kosten en een voorspelbaarder resultaat op de lange termijn.

Wat is een indexfonds en hoe werkt het?

Een indexfonds is een beleggingsfonds dat een specifieke index nabootst. De beheerder koopt de onderliggende effecten in dezelfde verhouding als de index. Wanneer de AEX-index bijvoorbeeld wordt samengesteld uit 25 Nederlandse aandeelen, zal een AEX-indexfonds diezelfde 25 aandeelen aanhouden, gewogen naar hun marktkapitalisatie. Het rendement van het fonds beweegt daardoor vrijwel gelijk met de index, minus de kosten. Indexfondsen zijn doorgaans gestructureerd als traditionele beleggingsfondsen waarbij participaties één keer per dag worden gewaardeerd en verhandeld tegen de intrinsieke waarde.

Het grote voordeel is de eenvoud en transparantie. De beheerder hoeft geen dure analisten in dienst te hebben om aandeelen te selecteren of de markt te timen. Dit vertaalt zich in lagere beheerkosten. In Europa kunnen indexfondsen fiscaal efficiënt worden gehouden via een Nederlandse beleggingsinstelling met een FBI-status, wat dividendlekkage kan beperken. Dit maakt ze bijzonder interessant voor de lange-termijnbelegger die vermogen wil opbouwen zonder omkijken naar dagelijkse koersschommelingen.

Wat is een ETF en hoe verschilt deze van een traditioneel indexfonds?

Een ETF, of Exchange Traded Fund, is in wezen een indexfonds dat op de beurs verhandeld wordt. Net als een aandeel kan een ETF gedurende de hele handelsdag worden gekocht en verkocht via een broker, zoals DEGIRO of de grootbanken in Nederland. De koers van een ETF wordt bepaald door vraag en aanbod op de beurs, al blijft deze door het creatie- en inkoopproces van gespecialiseerde handelaren (authorized participants) dicht bij de onderliggende waarde.

Het belangrijkste onderscheid met een klassiek indexfonds is de verhandelbaarheid. Een ETF kent geen minimale afname en kan in kleine eenheden worden verhandeld, wat het flexibel maakt voor zowel grote als kleine beleggers. Daarnaast zijn de lopende kosten van ETF's vaak iets lager dan die van traditionele indexfondsen, al kan het handelen in ETF's transactiekosten met zich meebrengen. Voor de Nederlandse belegger zijn er zowel fysieke ETF's die de onderliggende effecten daadwerkelijk bezitten, als synthetische ETF's die via swaps het indexrendement repliceren. De keuze hiertussen hangt af van de persoonlijke voorkeur voor transparantie en tegenpartijrisico.

Actief versus passief: de kosten en het rendementsverschil

Het fundamentele verschil tussen actief en passief beleggen draait om de filosofie achter het rendement. Een actieve fondsbeheerder probeert met research, marktinzicht en timing een hoger rendement te halen dan de benchmark. Dit vereist een team van analisten, handelaren en risicomanagers, wat resulteert in hogere beheerkosten. Deze kosten worden uitgedrukt in de Total Expense Ratio (TER), die bij actieve fondsen vaak boven de 1% per jaar ligt. Passieve fondsen en ETF's volgen eenvoudig de index en kennen een TER die doorgaans tussen de 0,05% en 0,30% per jaar schommelt.

Onderzoek van onder meer de Europese Centrale Bank en academische studies tonen aan dat een meerderheid van de actieve fondsen er op de lange termijn niet in slaagt om hun passieve tegenhangers te verslaan, vooral na correctie voor kosten. Het kostenverschil lijkt klein, maar door het rente-op-rente-effect kan een verschil van één procent per jaar over een periode van tientallen jaren tienduizenden euro's schelen op een modaal belegd vermogen. Passief beleggen biedt daarmee geen garantie op een hoog rendement, maar wel een grote kans op het marktrendement tegen minimale kosten. Dit past goed bij de Europese belegger die met een langetermijnhorizon en een euro-gebaseerde portefeuille vermogen wil opbouwen.

Diversificatie en risicospreiding via één product

Een van de krachtigste kenmerken van indexfondsen en ETF's is de ingebouwde diversificatie. Met één aankoop verkrijgt de belegger blootstelling aan tientallen, honderden of zelfs duizenden onderliggende effecten. Een ETF die de MSCI World volgt, spreidt het kapitaal over duizenden bedrijven in ontwikkelde landen. Dit verkleint het specifieke risico dat verbonden is aan individuele aandeelen, ook wel het niet-systematische risico genoemd. Het overblijvende systematische risico is het marktrisico dat niet weg te diversifiëren valt.

Voor de Nederlandse belegger biedt dit de mogelijkheid om met een klein bedrag een wereldwijd gespreide portefeuille op te bouwen, zonder zelf tientallen aandeelen te hoeven selecteren en volgen. Via een kernselectie van ETF's bij brokers kan men zelfs zonder transactiekosten periodiek inleggen. Het is hierbij belangrijk te letten op de onderliggende index, de fysieke replicatiemethode en de domicilie van het fonds, zoals Ierland of Luxemburg, voor een optimale fiscale behandeling. Diversificatie is geen wondermiddel tegen koersdalingen, maar het dempt de impact van individuele bedrijfsproblemen en draagt bij aan een stabieler rendement op de lange termijn.

Verder in de iEconomy Academie: Welke ETF kopen, Wat is een obligatie. Termen uit deze les: Beleggingsfonds, Centrale Bank.